İlginç Bilgiler

Tarihte Yapılmış En Tuhaf 7 Psikolojik Deney

Psikoloji tarihi boyunca insan davranışlarını anlamak üzere birçok deney yapılmış ve ilginç sonuçlar elde edilmiş.

Sizler için insanların bireysel veya ekip davranışlarını, otorite ile olan ilişkilerini açıkladığını düşündüğümüz deneyleri derledik.

Jane Elliott – Bölünmüş Sınıf Deneyi

Elliott bu deneyi ırkçılığı anlatmak için yaptı. Sınıftaki öğrencileri mavi ve kahverengi gözlüler olarak ikiye böldü. Mavi gözlülerin üstün kişiler olduklarını, daha başarılı ve zeki olduklarını söyledi. Onlara ayrıcalıklar sundu. Bunun üzerine mavi gözlüler kahverengi gözlülere zorbalık yapmaya başladı. Üstün olduğuna inanan mavi gözlülerin başarısı arttı. Kahverengi gözlülerin başarısı düştü. Ertesi gün roller değiştirildi. Ancak bu kez kahverengi gözlüler, kendileri kötü deneyim yaşadığı için mavi gözlülere kötü davranmadı. Elliott, deneyin sonunda bunun bir oyun olduğunu ve ırkçılığın da buna benzediğini söyledi. Öğrenciler rahatladı ve kucaklaştı.

Dr. Solomon Asch – Uyum Deneyi

Polonya asıllı Dr. Soloman Asch, verdiğimiz kararlarda çevrenin etkisi ve baskısını çok iyi açıklayan bir deney yaptı. Gruplardan biri oyuncu olmak üzere deneyde iki grup yer alıyor. Gruplara farklı uzunlukta çubuklar gösterilip neye benzediği soruluyor. Oyuncu grup ilk başta doğru cevaplar verirken daha sonra kasten yanlış cevaplar vermeye başlıyor. Diğer grup ise doğru cevabı bildiği halde gruba uymak için yanlış cevap veriyor. Sonuçta katılımcıların %76’sı yanlış cevap veriyor. Deney bize yanlış da olsa gruba uyum gösterme eğilimimiz olduğunu gösteriyor.

Dr. Alburt Bandura – Hacıyatmaz Deneyi

Çocukların gelişimi ve öğrenme sürecinde genetikten ziyade sosyal taklidin önemli olduğunu düşünen Bandura, bunu kanıtlamak için hacıyatmaz oyuncağı deneyini yaptı. 3 grup çocuktan ilkine oyuncağa agresif davranan yetişkinler, ikinci gruba sevgi gösterenlerin videosu izletildi. 3.grup kontrol grubuydu bir şey izletilmedi. Deney sonunda çocuklar izledikleri videolarla aynı davranışı sergilediler. Saldırgan davranış sergileyen erkek çocuklar, erkek yetişkinleri daha fazla rol model aldılar. Kızlarda da benzer sonuç çıktı. Bu da çocukların kendi cinsiyetinden olan yetişkinleri daha fazla rol model aldıklarını gösterir.

Martın Seligman – Öğrenilmiş Çaresizlik Deneyi

Seligman, kişinin bir işi başaramayacağına inandığında çaba göstermeyeceğini ve sonucu değiştirmek için başarılı olabilecekken hiçbir şey yapmayacağını düşünüyordu. 3 grup köpek oluşturdu. İlk grup köpeği bir kutuya koydu ve elektrik şoku verdi, köpekler kutudaki düğmeye basınca elektrik kesiliyordu. İkinci grup köpeklerde ise düğmeye basılsa bile elektrik kesilmiyordu, köpekler birkaç kez düğmeye basıp vazgeçtiler. Deneyin ikinci aşamasında köpeklerin hepsi bir kutuya kondu ve elektrik verildi. Düğmeye bastığında elektrik kesilen grupla kontrol grubu köpekler kutudan atlayıp kaçtı ancak diğer grup kaçmadı. Yani çaresizliği öğrendi.

Ivan Pavlov – Pavlov’un Köpek Deneyi

Bu deney koşullanma konusunu incelemiştir. Deneyde 4 köpek kullanıldı. Köpekler hiç ses duymuyordu. Önce köpeklere et verildi ve salyaları ölçüldü. Ardından köpeklere her et verildiğinde zil çalındı. Köpekler bir süre sonra gelen etle zil sesini eşleştirdi. Daha sonra köpeklere et verilmeden sadece zil çalındı. Köpeklere bir yiyecek verilmediği halde salya salgıladıkları görüldü. Deneye göre köpekler salya salgılamayla alakası olmayan bir durumda salya salgılıyordu. Yani körpe bir uyaran karşısında salya salgılanması öğretilmişti.

Philip Zimbardo – Stanford Hapishane Deneyi

Bu deney sosyal rollere karşı insanın verdiği tepkileri incelemeyi amaçlıyordu. Deney, Stanford Üniversitesi’nin bodrum katındaki sahte bir hapishanede gerçekleştirildi. 2 grup öğrenci oluşturuldu. İlk gruba gardiyan, ikinci gruba mahkum rolü verildi. Gardiyanlara mahkumlara sert davranmaları ama fiziksel şiddet uygulamamaları söylendi. Her iki gruba kostüm giydirildi ve gardiyanlara sopa verildi. İkinci günden itibaren ortalık karışmaya başladı. Mahkumlar emirleri reddediyor, gardiyanlar ise mahkumlara sadistçe davranıyordu. İki grup da rollerine çok bağlandı. Deneyin etik anlayışı sorgulansa da toplumun biçtiği rollerin insanları ne hale getirebileceğini açıkça ortaya koydu.

Stanley Milgram – İtaat Deneyi

Yale’da araştırma yapan Milgram, insanların şahsi görüş ve vicdanlarına rağmen otorite karşısında verdiği tepkiler ve boyun eğip eğmediklerini gözlemledi. İki gruptan ilk gruba öğretmen, ikinci gruba öğrenen rolü verildi. Öğretmenden her yanlış cevapta öğrenen kişiye elektrik vermesi istendi. Deneyden önce öğretmene elektrik şokunun verdiği acı gösterildi ancak deneyde gerçek elektrik verilmedi. Öğretmen bunu bilmiyordu. Her yanlış cevapta elektrik miktarını arttırmak gerekmektedir. Elektrik verilen denek acı çekmiş rolü yaptığında öğretmen rolündeki denek vazgeçmek istese de otoritenin devam etmesini söylemesi üzerine devam edip ölümcül bir seviye olan 450 V değerine kadar çıkarlar. Bu deney, insanların vicdan ve ahlaklarına ters olsa da otoriteye itaat edebileceklerini gösterir.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu